Domek dla owadów: jak zrobić i gdzie powiesić

Kto zamieszka w domku dla owadów?

Najczęstszymi lokatorami są pszczoły samotnice, przede wszystkim murarka ruda, ale z domku korzystają też drapieżne owady. Każdy gatunek chce innego wypełnienia, więc jeden „uniwersalny” domek to w praktyce zestaw kilku osobnych przegródek. Nazywa się go też hotelem dla owadów.

Samotnice nie tworzą rodzin ani uli. Murarka ruda składa jaja w pustych tunelach i rurkach, zamyka każdą komorę błotnym korkiem i zostawia po sobie kokony. Złotooki, biedronki i skorki nie gniazdują, tylko się chowają, a część z nich zimuje.

Jak zrobić domek dla trzmieli?

Trzmiele nie wprowadzają się do rurek, więc zwykłym hotelem ich nie ściągniesz. Potrzebują osobnej skrzynki z wejściem i ociepleniem, ustawionej blisko ziemi, w półcieniu. Naturalnie zakładają gniazda w ziemi i w opuszczonych norach, a skrzynka jest najwyżej uzupełnieniem.

Z czego zrobić domek dla owadów?

Obudowa to deski z daszkiem i zamkniętym tyłem. Może być z sosny, ale otwory gniazdowe wierci się wyłącznie w drewnie liściastym.

Wypełnienie może składać się z materiałów, które wymienia Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach:

• trzcina i bambus na rurki dla samotnic,
• puste łodygi maliny i czarnego bzu,
• suche drewno i deseczki,
• słoma,
• glina,
• szyszki.

Mchu nie zbieraj do domku, bo część gatunków jest pod ochroną i nie wolno go pozyskiwać bez zezwolenia. Z wypełnienia wyklucz też plastik i piankę, bo owady takich materiałów unikają. Ja biorę to, co zostaje po cięciu krzewów, zamiast kupować kolorowe szyszki: łodygi maliny i czarnego bzu są za darmo.

Impregnować wolno tylko zewnętrzną stronę obudowy i daszka, nigdy wnętrze ani rurki.

Jak przygotować rurki i otwory?

Zacznij od drewna, bo od niego zależy, czy owad w ogóle wejdzie:

1. Wybierz sezonowane drewno liściaste: dąb, buk, jesion albo drzewo owocowe.
2. Wierć w bok kłody, w poprzek włókien, nie w czoło. Średnice dobieraj od 2 do 10 mm, w większości 6–8 mm.
3. Wierć na głębokość co najmniej 10 cm, lepiej 12–15 cm, i nigdy na wylot.
4. Wygładź wylot papierem ściernym albo zapałką, żeby nie zostały zadziory, które rwą skrzydła.
5. Tnij trzcinę i bambus tuż za węzłem, tak by tył rurki był zamknięty i powstała komora lęgowa.
6. Upakuj rurki ciasno, żeby wiatr nimi nie ruszał.

Gdzie powiesić domek dla owadów?

Na południe lub południowy wschód, w pełnym słońcu, w miejscu osłoniętym od wiatru i deszczu. Pozostałe warunki:

• Wysokość ok. 1–2 m nad ziemią.
• Daszek wystający kilka centymetrów przed front.
• Stałe mocowanie: przykręcenie do ściany, słupka lub ogrodzenia, a nie cienki sznurek.
• Wolny przelot przed frontem, bez zarośnięcia roślinami.
• Poidło lub kałuża z gliną obok. Owady piją z niej i biorą błoto, którym murarki zamykają komory.

Wybieram ścianę szopy albo słupek zamiast gałęzi, bo gałąź się kołysze, a domek ma wisieć stabilnie.

Domek stojący postaw na palu wbitym w ziemię i zastosuj te same warunki. Gdy nie masz ogrodu, domek może wisieć na balkonie lub w altanie, o ile jest tam słońce, a w okolicy rosną kwiaty.

Kiedy postawić domek dla owadów?

Najlepiej jesienią lub zimą, najpóźniej pod koniec lutego, przed pierwszym lotem murarek w marcu–kwietniu. Domek służy przez cały rok: wiosną jako miejsce lęgu, latem jako nocleg, jesienią i zimą do przezimowania.

Jak dbać o domek i kiedy wymieniać rurki?

Zużyte rurki wymieniaj co 1–2 lata, a nawiercone drewno po kilku sezonach przewierć albo wymień na nowe. Ciemne, spleśniałe rurki wyrzucaj od razu.

• Wiosna: nie ruszaj niczego, w rurkach są lęgi. Zasiedlonych rurek nie czyści się, dopóki owady z nich nie wylecą.
• Lato: po wylocie owadów wymień zużyte rurki, a drewno przewierć lub wymień.
• Jesień i zima: załóż siatkę ochronną o oczkach ok. 2–3 cm kilka centymetrów przed frontem. Chroni zimujące owady przed sikorami i dzięciołami.

Jakie błędy sprawiają, że domek stoi pusty?

Najczęściej zawodzi drewno, otwory, mocowanie i brak pokarmu w okolicy.

• Otwory w drewnie iglastym: wycieka żywica, włókna się strzępią, a samica nie zbuduje komory.
• Wiercenie w czoło kłody: drewno pęka, a w szczelinach wnika wilgoć i pleśń.
• Zadziory na wylocie i rurki otwarte z tyłu: owad rani skrzydła, jaja nie mają osłony od przeciągu.
• Plastik, lakier i chemiczny impregnat na wypełnieniu: owady takich materiałów unikają, a larwy mogą ginąć.
• Domek zawieszony na cienkim sznurku: kołysze się i owady go omijają.
• Cień lub front zarośnięty roślinami: domek jest zimny, a loty utrudnione.
• „Dekoracyjne” domki z wielkimi otworami i barwionymi szyszkami: wyglądają dobrze, ale niczego nie zasiedlą.
• Brak kwiatów w okolicy: owady nie mają pokarmu, więc nie mają po co zostać.
• Kupowanie kokonów murarek razem z domkiem: murarki mogą zdominować inne gatunki dzikich pszczół w ogrodzie. Lepiej poczekać, aż pojawią się same.

Domki z warsztatów i zestawów sprawdzaj według tych samych kryteriów. I pamiętaj, czego domek nie załatwi: nie zastąpi kwiatów i nie usunie mszyc w tydzień.

Czy warto mieć domek dla owadów w ogrodzie?

Tak, gdy w pobliżu przez cały sezon coś kwitnie, a ogród jest bez oprysków. Najpierw zadbaj o rośliny kwitnące od wczesnej wiosny do późnej jesieni, a dopiero potem wieszaj hotel. Najprostszym rozwiązaniem jest łąka kwietna na fragmencie trawnika i rzadsze koszenie.

W ogrodzie bez chemii domek robi dwie rzeczy: wspiera zapylanie i daje schronienie drapieżcom mszyc. Złotooki i biedronki zjadają mszyce i czerwce, ale potrzebują sezonu, żeby się zadomowić. Na ten czas przydadzą się domowe sposoby na mszyce. Owady dawniej szukały schronień w strzechach, szparach między cegłami i starych oknach skrzynkowych, a domek je po prostu zastępuje.

Co poza domkiem przyciąga pożyteczne owady?

Kąt z gałęzi i liści, kamienie, niekoszony pas, zmurszały pień i pryzma kompostu dają to, czego domek nie zapewni. W takich miejscach zimują chrząszcze biegaczowate, które zjadają ślimaki. Pryzma, w której rozkłada się materiał roślinny, to schronienie dla owadów glebowych; jak ją prowadzić, opisuje wpis o dobrze prowadzonym kompoście.

Na co patrzeć przy gotowym domku ze sklepu?

Gotowy domek oceniaj według tych samych kryteriów co własny:

• rurki zamknięte z tyłu i gładkie na wylocie,
• otwory wywiercone w drewnie liściastym, nie w iglastym,
• wysunięty daszek,
• wypełnienie bez plastiku i barwionych szyszek,
• możliwość wymiany rurek.

Duży domek nie oznacza lepszego: liczy się jakość wypełnienia i miejsce, w którym zawiśnie.