Najlepiej spożyć przed a należy spożyć do: co znaczy data

„Najlepiej spożyć przed” to data minimalnej trwałości: mówi o jakości produktu, nie o bezpieczeństwie. „Należy spożyć do” to termin przydatności, po którym żywność uznaje się za niebezpieczną.

Julia Sobczak Avatar

5 min czytania

Drewniana półka spiżarni z kaszami, ryżem i makaronem w słoikach i woreczkach

Sedno

„Najlepiej spożyć przed” mówi o jakości, a nie o bezpieczeństwie. Jeśli produkt był przechowywany zgodnie z etykietą, jest zamknięty, wygląda i pachnie normalnie, zwykle można go zjeść także po tej dacie. Inaczej jest z „należy spożyć do”: po tym terminie żywność uznaje się za niebezpieczną i nie je się jej, nawet po obróbce cieplnej.

Co znaczy „najlepiej spożyć przed” na opakowaniu?

To data minimalnej trwałości, czyli dzień, do którego żywność zachowuje swoje właściwości, o ile jest właściwie przechowywana. Tak definiuje ją rozporządzenie 1169/2011. Warunek przechowywania jest tu częścią obietnicy: producent odpowiada za produkt trzymany tak, jak napisano na opakowaniu (temperatura, suche miejsce, osłona przed światłem).

Po tej dacie producent przestaje gwarantować, że zachowają się cechy, które zmieniają się najczęściej:

  • smak,
  • zapach,
  • kolor,
  • konsystencja.

Zmiana nie oznacza jeszcze, że produkt jest szkodliwy. Oznacza, że nie jest już taki, jak zamierzono.

W sklepie i w rozmowach często pada „termin ważności” albo „najlepiej spożyć do”. Pierwsze jest potoczną nazwą dwóch różnych dat. Drugie to zlepek: oficjalne są tylko dwa sformułowania, „najlepiej spożyć przed” i „należy spożyć do”.

Czym różni się od „należy spożyć do”?

„Należy spożyć do” to termin przydatności do spożycia. Zastępuje datę minimalnej trwałości przy żywności bardzo nietrwałej pod względem mikrobiologicznym (art. 24). Po jego upływie żywność uznaje się za niebezpieczną. Nie ma tu „jeszcze jednego dnia”.

Sformułowanie Co oznacza Typowe produkty Po dacie
Najlepiej spożyć przed Data minimalnej trwałości, dotyczy jakości Mąka, makaron, kasze, kawa, konserwy Można ocenić zmysłami i zdecydować
Należy spożyć do Termin przydatności, dotyczy bezpieczeństwa Świeże mięso, ryby, nabiał, garmaż Nie jeść, także po obróbce
Data zamrożenia Informacja, kiedy produkt zamrożono Zamrożone mięso i nieprzetworzone ryby Nie jest terminem spożycia

Termin przydatności zawiera dzień, miesiąc i ewentualnie rok, a uzupełnia go opis warunków przechowywania. Podaje się go na każdej opakowanej porcji osobno.

Co oznacza „najlepiej spożyć przed końcem”?

To data obowiązująca do ostatniego dnia wskazanego miesiąca lub roku. Słowo „końcem” pojawia się wtedy, gdy w dacie nie ma dnia. Produkt z zapisem „najlepiej spożyć przed końcem 03.2027” zachowuje jakość do 31 marca 2027 r.

Zakres daty zależy od trwałości produktu, według załącznika X rozporządzenia 1169/2011:

Trwałość produktu Co pokazuje data Przykład zapisu
Do 3 miesięcy Dzień, miesiąc i rok 15.11.2026
Od 3 do 18 miesięcy Miesiąc i rok 03.2027
Powyżej 18 miesięcy Sam rok 2028

Tak samo działa sformułowanie „najlepiej zużyć przed końcem”.

Na jakich produktach jest która data?

Datę minimalnej trwałości mają produkty suche i trwałe, a termin przydatności produkty łatwo psujące się.

Data minimalnej trwałości:

  • mąka, makaron, kasze, ryż,
  • kawa, herbata, przyprawy,
  • słodycze,
  • konserwy.

Termin przydatności:

  • mięso i ryby,
  • świeży nabiał,
  • wyroby garmażeryjne,
  • soki niepasteryzowane.

Części produktów data w ogóle nie obowiązuje. Daty nie muszą mieć:

  • świeże owoce i warzywa (także nieobrane i niekrojone ziemniaki),
  • wina i napoje z co najmniej 10% alkoholu,
  • pieczywo spożywane zwykle w ciągu 24 godzin,
  • ocet,
  • sól kuchenna,
  • cukier w postaci stałej,
  • guma do żucia.

Najdłużej wytrzymują więc produkty, które daty w ogóle nie potrzebują: sól kuchenna, cukier w postaci stałej i ocet. Miód według dlahandlu.pl też praktycznie się nie psuje.

Osobna reguła dotyczy jaj. Mają one datę minimalnej trwałości, najpóźniej 28 dni od zniesienia (rozporządzenie 589/2008). Na jajach stoi więc „najlepiej spożyć przed”; źródła zaliczające jaja do „należy spożyć do” się mylą.

Półka spiżarni z suchymi produktami: makaronem, kaszą i mąką w opakowaniach

Ile można jeść produkt po dacie minimalnej trwałości?

Przepisy nie podają limitu: o tym, jak długo po dacie produkt nadaje się do jedzenia, decydują jego rodzaj, szczelność opakowania i sposób przechowywania. Ocenę robi się zmysłami, a nie kalendarzem. Przy „należy spożyć do” liczba dni po terminie wynosi zero.

Orientacyjne okresy podają eksperci laboratorium J.S. Hamilton (dlahandlu.pl, 2019):

  • ziarna suchych strączków: do 10 lat po dacie,
  • suchy ryż, kasza i makaron: 1–2 lata,
  • niektóre twarde sery i suche kiełbasy w całości: około 2 miesięcy.

To widełki dla produktów dobrze przechowywanych, nie gwarancja. Przed jedzeniem sprawdź po kolei:

  1. Czy opakowanie jest całe i niewzdęte.
  2. Czy w środku nie ma szkodników ani wilgoci.
  3. Czy zapach jest normalny.
  4. Jak smakuje mała porcja.

Odrzuć produkt, który nie przejdzie któregokolwiek kroku. Przy suchych produktach o wyrzuceniu decyduję po zapachu i wilgoci, nie po dacie, a przy nabiale nie zgaduję. Kobiety w ciąży, seniorzy i osoby z obniżoną odpornością powinny być ostrożniejsze, bo groźna dla nich jest między innymi listeria.

Kiedy produkt po dacie trzeba wyrzucić?

Po terminie „należy spożyć do” zawsze; przy „najlepiej spożyć przed” decyduje stan produktu.

Czy data obowiązuje po otwarciu opakowania?

Nie. Po otwarciu liczy się dopisek w rodzaju „po otwarciu przechowywać w lodówce nie dłużej niż…”. Data na etykiecie zakłada też nieprzerwany łańcuch chłodniczy. Nabiał trzymany długo poza lodówką może zepsuć się przed datą, o czym przypomina wprost.pl.

Co z pleśnią na produkcie przed datą lub po niej?

Spleśniałego produktu nie ratuje się odkrojeniem pleśni. Technolog żywności cytowany przez serwis wprost.pl nazywa odkrawanie i jedzenie reszty praktyką niebezpieczną. Produkt idzie do wyrzucenia, a opakowanie trafia do segregacji według zasad segregacji odpadów.

Jak nie marnować produktów z kończącą się datą?

  • Stawiaj z przodu produkty, którym data kończy się najwcześniej.
  • Zamroź przed upływem terminu to, co się do tego nadaje.
  • Oddaj zamknięty produkt, którego nie zjesz: foodsharing i jadłodzielnie przyjmują także małe ilości.

Pieczywo to najłatwiejszy kandydat do zamrażarki, a technikę opisuje tekst o mrożeniu chleba. Przepisy UE od 2021 r. pozwalają podmiotom spożywczym przekazywać dalej (na przykład bankom żywności) żywność po dacie minimalnej trwałości, jeśli jest bezpieczna (rozporządzenie 2021/382).

Julia Sobczak Avatar
Domowy Obieg

Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.